Artikel uit BN/DeStem van 11-09-2003
ZNAC asfalteert 'de aarde rond'
Door Peter de Brie
Donderdag 11 september 2003 - BREDA - Heel Nederland asfalteren? "Laten we dat maar niet doen. We draaien het graag, maar ook wij willen hier leven", lacht Remy van den Beemt, hoofd laboratorium bij de Zuid Nederlandse Asfalt Centrale in Breda. "En we hebben nog werk genoeg." Dat blijkt: de ZNAC leverde onlangs zijn vier miljoenste ton asfalt af.
ZNAC asfalteert 'de aarde rond'
Door Peter de Brie
Donderdag 11 september 2003 - BREDA - Heel Nederland asfalteren? "Laten we dat maar niet doen. We draaien het graag, maar ook wij willen hier leven", lacht Remy van den Beemt, hoofd laboratorium bij de Zuid Nederlandse Asfalt Centrale in Breda. "En we hebben nog werk genoeg." Dat blijkt: de ZNAC leverde onlangs zijn vier miljoenste ton asfalt af.
Drie hoopjes asfalt met daarin een 'scorebord' flankeren het kantoor van de ZNAC. Drie mijlpalen sinds de oprichting in 1976, ter herinnering aan twee, drie en nu dus vier miljoen ton asfalt voor de wegenbouw. Genoeg om rond de aarde een fietspad aan te leggen van 40.000 kilometer lang, een meter breed en vier centimeter dik, becijfert directeur Bart Dorenbosch.
Aan de oever van de Mark, waar de ZNAC een eigen insteekhaven en loswal heeft, liggen bergen ingrediënten voor allerhande 'asfaltmixen'. Zand, grind en steenslag in diverse kleuren, vormen en hardheden, afgefreesd asfalt voor hergebruik. Zelfs een stapel schelpjes. "Vonden ze voor het dak van de parkeergarage van het Chassé Theater leuker dan steenslag", licht Van den Beemt toe.
Asfalt is ook verkrijgbaar in klassiek zwart, fietspadrood, busstrookgroen en het lichte tunnelbakwit. "Door te variëren met steenslag of wat pigment is er veel mogelijk." Maar wie - zoals de meeste weggebruikers - asfalt slechts oppervlakkig kent, is helemaal verrast door de wetenschap dat met de vier grondstoffen ruim 200 soorten asfalt te mengen zijn.
Asfalt wordt gemaakt van steenslag (of grind), zand, vulstof en bitumen. In grote trommels worden steen en zand gedroogd en opgewarmd bij een temperatuur tot 170 graden. Dat wordt opgeslagen in warme bunkers. In de bedieningskamer wordt, afhankelijk van de gewenste mix, de juiste dosis van deze bestanddelen bepaald. Vervolgens wordt vulstof (vliegas, gemalen kalk) toegevoegd en daarna het bindmiddel bitumen.
"En dat is dus geen teer", benadrukt Dorenbosch. "Bitumen komt uit aardolie, teer uit steenkool. Omdat teer kankerverwekkend is, wordt het al jaren niet meer gebruikt." Vanuit de menger gaat het asfalt naar een silo, waar geïsoleerde vrachtwagens met dubbelwandige stalen bakken onderdoor rijden om te worden gevuld. Deze 'rijdende thermosflessen' brengen het dampende asfalt naar de plaats van bestemming, waar het wordt uitgereden en gewalst. "Omdat asfalt warm verwerkt moet worden, kun je er maar een uur of twee mee rijden", vertelt Dorenbosch.
"Sommige dagen maken we wel tien soorten", vult Van den Beemt aan. "Dan is het net een kruidenierszaak: de een wat rood voor een fietspad, de ander moet wat gaten in een weg vullen. En alles op afroep, vaak ook 's nachts."
Asfalt is sneller te verwerken en rijdt soepeler dan beton, mede omdat er geen hinderlijke naden nodig zijn zoals tussen betonplaten. Maar de kracht van asfalt - het aanpassing aan de temperatuur - is meteen de achilleshiel: het kan 's winters opvriezen of 's zomers wegsmelten. Wielrenner Joseba Beloki weet daar sinds zijn val in de Tour 2003 alles van.
De ZNAC is in 1976 opgericht door zeven kleinere aannemers. "Toen hadden alleen grote aannemers een eigen asfaltcentrale. Als een kleiner bedrijf daar asfalt bestelde, moest de hoofdprijs worden betaald. Dus sloegen ze de handen ineen", aldus Van den Beemt. Nu gaat bijna 95 procent van de ZNAC-productie - een middelgrote fabriek - naar de drie resterende aandeelhouders: BAM Wegen Zuid, Elshout in Breda en Wolfs in Oisterwijk.
Hoewel overheden en bedrijven minder investeren, gaat het met de ZNAC naar eigen zeggen heel redelijk. "We draaien vijf miljoen euro jaaromzet met tien mensen: vijf in de productie, drie laboranten, een secretaresse en een directeur. Een asfaltcentrale is vooral kapitaalintensief", meldt Dorenbosch. Recent kreeg de ZNAC nog een duwtje in de rug. "Door sluiting van de asfaltcentrale in Tilburg, doen wij nu veel asfalt voor de hsl-aanleg. De rest komt uit Roosendaal en Bergen op Zoom."
Naast recycling (bij verhitting komen alle ingrediënten weer 'los'), probeert de ZNAC uit milieuoogpunt ook het productieproces te optimaliseren. "We willen verantwoord asfalt maken in harmonie met onze omgeving. En we streven naar groen asfalt in de figuurlijke zin", aldus Dorenbosch. De eerste haalbaarheidsstudies gaven bemoedigende resultaten. "Dat heeft de TU Delft bevestigd."
Aan de oever van de Mark, waar de ZNAC een eigen insteekhaven en loswal heeft, liggen bergen ingrediënten voor allerhande 'asfaltmixen'. Zand, grind en steenslag in diverse kleuren, vormen en hardheden, afgefreesd asfalt voor hergebruik. Zelfs een stapel schelpjes. "Vonden ze voor het dak van de parkeergarage van het Chassé Theater leuker dan steenslag", licht Van den Beemt toe.
Asfalt is ook verkrijgbaar in klassiek zwart, fietspadrood, busstrookgroen en het lichte tunnelbakwit. "Door te variëren met steenslag of wat pigment is er veel mogelijk." Maar wie - zoals de meeste weggebruikers - asfalt slechts oppervlakkig kent, is helemaal verrast door de wetenschap dat met de vier grondstoffen ruim 200 soorten asfalt te mengen zijn.
Asfalt wordt gemaakt van steenslag (of grind), zand, vulstof en bitumen. In grote trommels worden steen en zand gedroogd en opgewarmd bij een temperatuur tot 170 graden. Dat wordt opgeslagen in warme bunkers. In de bedieningskamer wordt, afhankelijk van de gewenste mix, de juiste dosis van deze bestanddelen bepaald. Vervolgens wordt vulstof (vliegas, gemalen kalk) toegevoegd en daarna het bindmiddel bitumen.
"En dat is dus geen teer", benadrukt Dorenbosch. "Bitumen komt uit aardolie, teer uit steenkool. Omdat teer kankerverwekkend is, wordt het al jaren niet meer gebruikt." Vanuit de menger gaat het asfalt naar een silo, waar geïsoleerde vrachtwagens met dubbelwandige stalen bakken onderdoor rijden om te worden gevuld. Deze 'rijdende thermosflessen' brengen het dampende asfalt naar de plaats van bestemming, waar het wordt uitgereden en gewalst. "Omdat asfalt warm verwerkt moet worden, kun je er maar een uur of twee mee rijden", vertelt Dorenbosch.
"Sommige dagen maken we wel tien soorten", vult Van den Beemt aan. "Dan is het net een kruidenierszaak: de een wat rood voor een fietspad, de ander moet wat gaten in een weg vullen. En alles op afroep, vaak ook 's nachts."
Asfalt is sneller te verwerken en rijdt soepeler dan beton, mede omdat er geen hinderlijke naden nodig zijn zoals tussen betonplaten. Maar de kracht van asfalt - het aanpassing aan de temperatuur - is meteen de achilleshiel: het kan 's winters opvriezen of 's zomers wegsmelten. Wielrenner Joseba Beloki weet daar sinds zijn val in de Tour 2003 alles van.
De ZNAC is in 1976 opgericht door zeven kleinere aannemers. "Toen hadden alleen grote aannemers een eigen asfaltcentrale. Als een kleiner bedrijf daar asfalt bestelde, moest de hoofdprijs worden betaald. Dus sloegen ze de handen ineen", aldus Van den Beemt. Nu gaat bijna 95 procent van de ZNAC-productie - een middelgrote fabriek - naar de drie resterende aandeelhouders: BAM Wegen Zuid, Elshout in Breda en Wolfs in Oisterwijk.
Hoewel overheden en bedrijven minder investeren, gaat het met de ZNAC naar eigen zeggen heel redelijk. "We draaien vijf miljoen euro jaaromzet met tien mensen: vijf in de productie, drie laboranten, een secretaresse en een directeur. Een asfaltcentrale is vooral kapitaalintensief", meldt Dorenbosch. Recent kreeg de ZNAC nog een duwtje in de rug. "Door sluiting van de asfaltcentrale in Tilburg, doen wij nu veel asfalt voor de hsl-aanleg. De rest komt uit Roosendaal en Bergen op Zoom."
Naast recycling (bij verhitting komen alle ingrediënten weer 'los'), probeert de ZNAC uit milieuoogpunt ook het productieproces te optimaliseren. "We willen verantwoord asfalt maken in harmonie met onze omgeving. En we streven naar groen asfalt in de figuurlijke zin", aldus Dorenbosch. De eerste haalbaarheidsstudies gaven bemoedigende resultaten. "Dat heeft de TU Delft bevestigd."
